01.05.2021, 08:12

1 Mayıs’ta Yaşar Nezihe’yi Unutmayalım

1 Mayıs denildiğinden bu topraklarda ilk 1 Mayıs şiirini yazmış olan şair Yaşar Nezihe Büyüklemez'i (17 Ocak 1880 - 5 Kasım 1971) hatırlamamak olmaz.  Yaşar Nezihe, Osmanlı'nın son döneminde yaşamış İstanbullu bir kadın şairdir...
Gerçekçi şiirin ilk örneklerini vermiş bir şair olan Yaşar Nezihe hanım, Amele Cemiyeti'ne üye olmuş; militan şiirler yazmış; toplumsal konulara

ilişkin düşüncelerini düzyazılarıyla açıklamıştır. Bu yüzden suçlanmış, koğuşturmalara, iftiralara uğramıştır.
Yaşar Nezihe, 17 Ocak 1880 günü Silivrikapı'da Hünkâr İmamı Sokağı'nda yoksul bir evde doğdu. Bahçesaray'lı Tatar bir ailenin kızı olan annesi Kaya(sonra Eda) Hanım ve diğer dört kız kardeşi o doğduktan sonraki yıllarda veremden öldüler.
Kantar İdaresi'nde memur, geçim sorunları altında ezilen alkol sorunları olan şairin babası, gizlice mahalle mektebine yazılan Yaşar Nezihe’yi okumak istemesi nedeniyle evden kovmuştur. Yaşar hanımın kendi anlatımına göre, dere kenarlarından papatya, ısırgan otu, deve dikeni, ebegümeci tohumları toplayarak aktarlara satıp kazandığının kırk parasını mahalle mektebinin hocasına, kırk parasını da kalfaya vererek bir süre okuma isteğini doyurmak için çabalamış...
Ancak bir yıl mahalle mektebine devam edebilen Yaşar Nezihe'nin aldığı eğitimin tamamı bu kadar olmakla beraber Yaşar Nezihe’nin yaşamı süresince geçimini sağlamasına büyük ölçüde yardımcı olacak dikiş - nakışı da yine bu dönemde komşu kızlarından edindi.
Aruzla şiir yazmayı kendi kendine öğrendi
Yaşar Nezihe, edebiyatı, aruzla şiir yazmayı kendi kendine öğrenmiş ve taş basması ne kadar aşk kitabı varsa hepsini satın alıp okumuş.
İlk şiiri on beş yaşındayken "Malûmat" gazetesinde yayımlanan Yaşar Nezihe’nin şarkı formunda ve Leyla Feride imzasıyla yayımlanan bu şiiri Ahmet Rasim tarafından çok beğenilmiş!
Şiirlerini genellikle Mazlume ve Mahmure takma adlarıyla yayımlanan şair, o günleri şöyle anlatıyor: " Eski zaman dergilerinde en çok benim şiirlerim yayınlanırdı. Bunların tümü yaslı, dertli ve acılı şeylerdi. Bestelenen bir iki şarkım vardır ki, meyhanelere devam eden mutsuz kişileri ağlatırdı!"
1901 yılında Terakki gazetesinde yazmaya başlayan Yaşar Nezihe, "Hanımlara Mahsus Gazete" nin adeta daimi yazarı olmuş ve "Sabah", "Menekşe", "Kadın Yolu" ve "Kadınlar Dünyası" gibi dergilerde yıllarca şiirlerini yayımlamıştır.
Şiirlerini 1913 yılında "Bir Deste Menekşe" adlı kitapta toplayan ve kendisini edebiyatımızda acıların şairi olarak tanıtan "Feryatlarım" şiir kitabı 1924 yılında yayımlandı.
"Nevsal" adlı yayında kısa biyografisi, Akşam ve Tanin gazetelerinde yaşamını anlatan iki kupür yayımlandı.
Asıl ilginç olanı: Bir Alman olan Prof. Dr. Martin Hartmann'ın 1919 yılında Berlin'de yayımlanan, "Dichter Der Neuen Türkei" adlı antolojisinin 81-83. sayfaları Yaşar Nezihe'ye ayrılmıştı.

Edebiyat tarihçilerinin ise o ana kadar bir kadın şair olarak Yaşar Nezihe hakkında bilgileri yoktu. Bu yıllarda Alman "sol" akımları, Spartakist sempatizanlar Türkiye'ye gidip geliyorlardı. Hartmann'ın bu yollardan Yaşar Nezihe'nin adını duyabilmiş olduğu düşünülüyor.
Yaşar Nezihe yaşamı süresince üç kez evlenip boşanmış; iki kez intihar girişiminde bulunmuş. Yaşar Nezihe Hanım, ilk aşkı Hilmi çavuş ile iki yıl, elli gün evli kaldığı eski kocası Yusuf Niyazi Bey ile de 1911 yılından itibaren kırk yıl mektuplaştığı bilgiler arasında.
Kırk beş yıl memurluk yaptıktan sonra 1912 yılında koleradan ölen babasından kendisine 45 kuruş maaş bağlanması üzerine Yaşar Nezihe bu komik maaşı gazetelere mektup göndererek protesto etmiş, bir yıl sonra şiirleri ve bu yazılar nedeniyle hakkında soruşturma açılmış.
Yaşam ve geçim sorunları karşısında asla pes etmeyen; her türlü işe girip çıkmış bir kadın olan Yaşar Nezihe; Darphane'de işçi olarak da çalışmış.
Eşlerinin üstüne kuma getirme isteklerine direnmiş; böyle bir şeyi kabul etmeyerek kadınlık onurunu korumuş, çocuklarını yanına alarak onları terk etmiş.
İşte Yaşar Nezihe'nin yazdığı Türkiye'nin ilk 1 Mayıs şiiri:

Ey işçi!
Bugün hür yaşamak hakkı seninken
Patronlar o hakkı senin almışlar elinden.
Sa'yınla edersin de "tufeyli"leri zengin,
Kalbinde niçin yok ona karşı yine de bir kin?
Rahat yaşıyor, işçi onun emrine münkad;
Lakin seni fakr etmede günden güne berbad.
Zenginlere pay verme, yazıktır emeğinden,
Azm et de esaret bağı kopsun bileğinden.
Sen boynunu kaldır ki onun boynu bükülsün,
Bir parça da evlatlarının çehresi gülsün.
Mayıs birde bu birleşme gününde
Bişüphe bugün kalmadı bir mani önünde...
Baştan başa işte koca dünya hareketsiz;
Yıllarca bu birlikte devam eyleyiniz siz.
Patron da fakir işçilerin kadrini bilsin
Ta'zim ile hürmetle sana başlar eğilsin,
Dün sen çalışırken bu cihan böyle değildi.
Bak fabrikalar uykuya dalmış gibi şimdi.
Herkes yaya kaldı, ne tren var, ne tramvay.
Sen bunları hep kendin için şan-ü şeref say.
Bir gün bırakınca işi halk şaşkına döndü.
Ses kalmadı; her velvele bir mum gibi söndü.
Sayende saadetlere mazhar beşeriyet;
Sen olmasan etmezdi teali medeniyet.
Boynundan esaret bağını parçala, kes, at!
Kuvvettedir hak. Hakkını haksızlara anlat...


 

Yorumlar (0)
19
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 37 81
2. Fenerbahçe 37 76
3. Galatasaray 37 75
4. Trabzonspor 37 64
5. Sivasspor 37 58
6. Alanyaspor 38 57
7. Hatayspor 37 57
8. Gaziantep FK 37 54
9. Göztepe 37 51
10. Karagümrük 37 51
11. Konyaspor 37 45
12. Rizespor 37 45
13. Antalyaspor 38 43
14. Başakşehir 37 43
15. Malatyaspor 37 41
16. Kasımpaşa 37 40
17. Kayserispor 37 39
18. Ankaragücü 37 38
19. Erzurumspor 38 37
20. Gençlerbirliği 37 35
21. Denizlispor 37 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 33 67
2. Giresunspor 33 67
3. Samsunspor 33 67
4. İstanbulspor 33 61
5. Altay 33 60
6. Altınordu 33 57
7. Ankara Keçiörengücü 33 55
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 33 47
10. Bursaspor 33 46
11. Bandırmaspor 33 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 33 35
14. Adanaspor 33 34
15. Menemenspor 33 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 33 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 34 80
2. M. United 33 67
3. Leicester City 35 63
4. Chelsea 34 61
5. West Ham 34 58
6. Tottenham 34 56
7. Liverpool 33 54
8. Everton 33 52
9. Arsenal 34 49
10. Aston Villa 33 48
11. Leeds United 34 47
12. Wolverhampton 34 42
13. Newcastle 35 39
14. Crystal Palace 33 38
15. Brighton 34 37
16. Southampton 33 37
17. Burnley 34 36
18. Fulham 34 27
19. West Bromwich 34 26
20. Sheffield United 34 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 34 76
2. Real Madrid 34 74
3. Barcelona 34 74
4. Sevilla 34 70
5. Real Sociedad 35 56
6. Villarreal 34 52
7. Real Betis 34 51
8. Granada 34 45
9. Athletic Bilbao 34 45
10. Celta de Vigo 34 44
11. Osasuna 34 40
12. Cádiz 34 40
13. Levante 34 38
14. Valencia 34 36
15. Getafe 34 34
16. Deportivo Alaves 34 31
17. Real Valladolid 34 31
18. Huesca 34 30
19. Elche 35 30
20. Eibar 34 26