İlk bakışta sıra dışı ve hatta ürkütücü görünen bilimsel çalışmaları ödüllendiren Ig Nobel Ödülleri, bu yıl zehirli yılanların saldırı davranışlarını inceleyen tartışmalı bir araştırmayı yeniden gündeme taşıdı.
Brezilya'da gerçekleştirilen çalışmada bilim insanları, zehirli Bothrops jararaca türü yılanların hangi koşullarda savunma amaçlı ısırmaya daha yatkın olduğunu anlamaya çalıştı.
Araştırmada yılanların yalnızca davranışları gözlemlenmedi. Sıcaklık, deneyin yapıldığı saat ve hayvanların vücudunun farklı bölgelerine uygulanan baskı gibi çeşitli faktörlerin saldırı davranışı üzerindeki etkisi incelendi.
116 Yılan Üzerinde 40 Bine Yakın Test Yapıldı
Araştırmacılar toplam 116 zehirli yılan üzerinde yaklaşık 40 bin test gerçekleştirdi. Deneylerde yılanların vücutlarının farklı bölgelerine temas veya baskı uygulandığında verdikleri tepkiler karşılaştırıldı.
Çalışmanın sonuçlarına göre sıcaklığın yükselmesi, yılanın küçük olması ve vücudunun belirli bölgelerine baskı uygulanması ısırma ihtimalini artıran faktörler arasında yer aldı.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların yılanlarla insanların karşılaşması sırasında ısırık riskinin daha iyi anlaşılmasına ve gelecekte bu tür olayların önlenmesine katkı sağlayabileceğini belirtti.
Yılanlar Hangi Durumda Daha Fazla Saldırıyor?
Araştırmada tek bir faktörün belirleyici olmadığı, birden fazla koşulun aynı anda ortaya çıkması halinde saldırı riskinin yükseldiği görüldü.
Özellikle küçük veya genç bir jararaca yılanı, sıcak hava, gündüz saatleri ve yılanın başına ya da vücudunun ön bölümüne uygulanan baskı en yüksek riskli kombinasyonlardan biri olarak öne çıktı.
Baş ve ön bölgeye temas edilmesinin savunma amaçlı ısırma ihtimalini belirgin şekilde artırdığı belirtilirken, kuyruğa yönelik temasın çok daha düşük risk taşıdığı görüldü.
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de küçük yılanların büyük bireylere kıyasla daha yüksek ısırma eğilimi göstermesi oldu.
Özellikle yeni doğmuş dişiler en yüksek ısırma eğiliminin görüldüğü grup olarak öne çıktı. Araştırmacılar, küçük yılanların kaçma kapasitelerinin daha sınırlı olması nedeniyle tehlike karşısında kaçmak yerine savunma amaçlı ısırmayı tercih edebileceğini değerlendirdi.
Sıcaklık Arttıkça Saldırı İhtimali Yükseldi
Araştırmacılar sıcaklığın yükselmesiyle yılanların daha hızlı hareket edebilmesinin kaçış davranışını artırabileceğini düşünürken sonuçlar farklı çıktı.
Deneylerde sıcaklığın yükselmesiyle savunma amaçlı ısırma eğiliminin genel olarak arttığı görüldü. Bilim insanları bu durumun, sıcak ortamda yılanların saldırı hızının, isabet oranının ve saldırı mesafesinin artmasıyla ilişkili olabileceğini düşünüyor.
Ancak yetişkin erkeklerde farklı bir tablo ortaya çıktı. Sıcak gecelerde erkek yılanların ısırma eğiliminin azalabildiği belirlendi. Araştırmacılar bunun, hayvanların saldırmak yerine kaçmayı tercih etmesiyle bağlantılı olabileceğini ifade etti.
Gündüz Saatlerinde de Dikkat Çekici Sonuç
Jararaca yılanları ağırlıklı olarak gece aktif olmasına rağmen deneylerde hem erkek hem de dişi bireylerin gündüz saatlerinde fiziksel temasla karşılaştıklarında daha fazla savunma ısırığı gösterdiği belirlendi.
Araştırmacılar ayrıca 422 gerçek yılan zehirlenmesi vakasını değerlendirdi. Buna göre sabah saatlerinde meydana gelen vakaların yüzde 64'ünde dişi yılanların sorumlu olduğu görüldü.
Gece meydana gelen vakalarda ise tablo değişti ve erkek yılanların oranı yüzde 57'ye yükseldi.
Bilim insanları, sabah saatlerinde insanların jararaca yılanlarının yaşadığı bölgelerde daha aktif olmasının karşılaşma ihtimalini artırabileceğine dikkat çekti.
Araştırma Etik Tartışması Nedeniyle Geri Çekildi
Çalışmanın yeniden gündeme gelmesinin bir diğer nedeni ise araştırmanın bilimsel açıdan tartışmalı geçmişi oldu.
Araştırma, yayımlandığı Scientific Reports dergisinden 2025 yılında geri çekildi. Geri çekilme kararında, hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen deneylerle ilgili etik izinlere ilişkin sorunların etkili olduğu belirtildi.
Buna rağmen çalışma, Eylül 2026'da Ig Nobel Ödülleri kapsamında yeniden gündeme geldi.
Ig Nobel Ödülleri Nedir?
Ig Nobel Ödülleri, ilk bakışta komik, tuhaf veya anlamsız görünen ancak arkasında bilimsel bir soru bulunan araştırmaları öne çıkarıyor.
Ödülün amacı, bu çalışmaların mutlaka bilim dünyasında örnek alınması gerektiğini göstermek değil. Ig Nobel organizasyonu, insanları önce güldüren ardından ise düşündüren bilimsel çalışmaları kamuoyunun dikkatine sunmayı hedefliyor.
Zehirli yılanlarla ilgili bu araştırma da sıra dışı yöntemiyle dikkat çekse de aslında önemli bir soruya yanıt arıyor:
Bir zehirli yılan hangi koşullarda kendisini tehdit altında hissedip saldırıya geçiyor?